Tuần này, trên báo VĂN NGHỆ sẽ đăng bài viết của nhà văn Đỗ Tiến Thuỵ
sau khi đọc cuốn " Bóng đổ nhà mồ " của tôi.
Treo bài này lên để ta thấy nhận xét của người trong nghề văn, một nhà văn Quân
đội.
25/10/2015
25/10/2015
NHỮNG VẺ ĐẸP NGUYÊN KHỐI
(Đọc Bóng đổ nhà mồ của Nguyễn Trọng Luân, NXB Hội Nhà văn 2014)
ĐỖ TIẾN THỤY
Nguyễn Trọng Luân là người đã có những
tháng năm sống và chiến đấu ở Mặt trận B3, nơi đồng bào Tây Nguyên có văn hóa
nhà mồ với những bức tượng độc đáo. Độc đáo bởi không phải ai cũng làm được loại
tượng này. Và có học cũng không làm được. Người đẽo tượng nhà mồ vốn là những
trai làng bình thường, sống và nếm trải mọi buồn vui trong cộng đồng. Đến một
ngày nào đó, vào một khoảnh khắc nào đó, họ bỗng có cảm hứng xuất thần. Chỉ từ
một súc gỗ rừng nguyên khối và một chiếc rìu đơn sơ, nhưng nhờ trạng thái thăng
hoa, chỉ cần một vài nhát đẽo là họ đã cho ra đời một tác phẩm. Những bức tượng
nhà mồ mang đủ sắc thái nhân sinh rất có hồn khiến các nhà điêu khắc chuyên
nghiệp cũng phải trầm trồ thán phục.
Những câu chuyện trong tập sách của
Nguyễn Trọng Luân cũng thế. Cái quá khứ chiến tranh thời trai trẻ của anh đã
không thể ngủ yên, không thể nguôi quên. Trở về đời thường, trải qua mấy chục
năm vật lộn mưu sinh, càng sống, càng hiểu lẽ đời thì những kí ức ấy càng cựa
quậy, đòi hỏi được bung ra. Và chỉ cần một cái cớ...
Nhìn cây bàng trên phố anh nhớ đến rừng
khộp thời chiến tranh (Lá khộp). Ngắm hai cây me tại chiến trường xưa nhớ lại cả
một trận đánh khốc liệt với nhiều tính huống trên đường 7 tháng 3/1975 (Hai cây
me vẫn xanh màu lá). Nhìn những đọt măng vầu bán trên đường phố Hà Nội nhớ những
câu chuyện về măng lồ ô ở Tây Nguyên (Măng lồ ô). Thăm lại chiến trường xưa, những
cuộc gặp gỡ chủ ý hoặc tình cờ, từ một lời hỏi thăm, một câu gợi nhắc… là những
khuôn mặt bè bạn với những nét tính cách rất riêng thông qua những giai thoại
thời chiến lập tức ùa về (Ba người bạn lính, Chiều cuối năm, Chuyện trong ngày
họp mặt trung đoàn, Chuyện ở nhà thằng Sơn rồ C20, Trung úy Thúng, Quán Hai Bền,
Trở về Củ Chi…)
Cả 31 truyện, Nguyễn Trọng Luân đều
vừa là tác giả vừa là nhân vật tham gia chứng kiến sự việc nên những trang văn
của anh tươi ròng chất sống. Nó là những biểu hiện rất đời của những người lính
trong hoàn cảnh bom đạn khốc liệt ngày trước và cả những thử thách cam go của
cuộc sống sau này. Dù nhân vật là người còn sống hay đã hi sinh, đã thành đạt
hay còn nhọc nhằn vất vả, đều được Nguyễn Trọng Luân dành cho một tình cảm yêu
thương nặng trĩu
Nguyễn Trọng Luân được xếp vào dạng nhà văn chống Mỹ “đánh nhau xong rồi
mới viết”. Vốn tri thức của một sinh viên đại học giúp anh khi vào chiến trường
có một nhãn quan khác người, một lối tư duy khác người. Hiện thực chiến tranh
được anh lưu giữ mấy chục năm đã không uổng phí. Cái hay của sự viết muộn là thời
gian đã làm phôi pha bớt những “tạp chất”, cái gì còn đọng lại trong kí ức hẳn
là điều đáng kể. Tình đồng chí, nghĩa đồng bào, ái tình, lí tưởng, cái cao cả,
cái đớn hèn…, tất cả đều được chắt lọc và tái hiện bằng một giọng văn khỏe khoắn
mà trữ tình, khi tếu táo lúc ngậm ngùi xa xót của một cựu chiến binh tài hoa
giàu hoài niệm, sinh động và chân thực đến nao lòng.
Đọc Bóng đổ nhà mồ, dù là tập truyện ngắn, nhưng dễ nhận thấy Nguyễn Trọng Luân
rất ít hư cấu. Bởi những câu chuyện tự thân nó đã mang đầy ý nghĩa, chả cần hư
cấu đã đủ hay rồi. Như những bức tượng nhà mồ, dù thô phác nhưng lại có sức cuốn
hút kì lạ.
Đ.T.T
