Người thương binh chở xe Ba Gác

Con trai nhờ bố khiêng cái tủ đựng đồ trẻ con xuống sân đẻ nó chở về nhà nó. Hai bố con ì ạch. Nó bảo thuê ông xe ba gác thương binh 200k vào phố Khâm Thiên. Lúc khiêng tủ lên xe thấy chân ông ta khập khiễng lại thấy nhãn Thương binh tôi hỏi: Ông bị thương binh ở đâu? Ông trả lời Tây Nam . Hỏi đơn vị nào thế? Xe nổ máy ông nói với lại
- Trung đoàn 48 - 320 quân đoàn 3 đây
. Chả kịp nói câu nào nữa, khói từ cái xe cà cộ đen ngòm cay cả mắt. Nhìn theo thấy người đồng đội Sư đoàn lẫn vào dòng người chen chúc trên đường. Chả biết anh ấy có biết còn 3, 4 ngày nữa là ngày thành lập Sư đoàn mình không?

13/1/2016

Tự dưng nghĩ đến ĐẢNG VIÊN

Lúc tôi còn ở nhà, chưa đi học đại học. Máy bay Mĩ đánh bom vào quê tôi suốt những năm 1965 đến 1968. Những cánh đồng gần với cầu cống và nhà ga là trọng điểm đánh phá của máy bay Mĩ, trở thành cánh đồng trọng điểm. Mĩ càng ném bom , đồng ruộng càng lên xanh và lúa vẫn trổ bông vàng. Lúc ấy ai là người ra cầy cấy nơi đồng ruộng trọng điểm ấy. Mẹ tôi ngày ấy là bí thư chi bộ. Thân đàn bà nông dân nhưng bà bám đồng cầy cấy cả ban đêm. Những người bám đồng trọng điểm là đảng viên. Họ theo bí thư, bám ruộng đồng chiến đấu như người ngoài mặt trận. Tôi học cấp 3, lúc ấy thương mẹ lắm. Mẹ bảo, mình là đảng viên không đi đầu vào chỗ khó khăn, quần chúng ai người ta tin Đảng. Mẹ làm hội Phụ Nữ xã, mẹ quần quật ngoài đồng, mẹ đến với những nhà khó khăn, mẹ đến với các bí thư chi đoàn thanh niên, các chòm sơ tán của trẻ con. Những năm ấy, mẹ tuổi bốn mươi. Ngày ấy xa rồi.

Tôi đi chiến đấu ở chiến trường. Thú thật, tôi ít khi nghĩ về lí tưởng lắm. Tôi chỉ nhớ cha mẹ và cố phấn đấu là đồng chí của cha tôi, của mẹ tôi. Vì tôi thấy làm đảng viên như mẹ tôi và bố tôi thì là người tốt. Những năm ở chiến trường, cứ mỗi trận đánh chúng tôi hay để ý mũi đánh của mình có đảng viên hay không. Nếu có đảng viên, tôi thấy yên tâm hơn. Có trận đánh phải bố trí lấy đảng viên của mũi khác đưa sang cho đủ, mũi nào không có đảng viên, chiến sĩ không an tâm. Người đảng viên là linh hồn cho chiến sĩ chúng tôi lúc ấy lao vào chỗ có thể hi sinh. 

Ngày ấy xa rồi.

Tôi trở về sau chiến tranh. Quê tôi dần bỏ HTX. Bỏ HTX tức là họ bỏ ngay sân kho, nhà trẻ nhà mẫu giáo. Vì những cái “”nhà” này cô giáo ăn công điểm HTX. Những năm tháng ấy đói khủng khiếp, nghèo khủng khiếp và rét cũng khủng khiếp. Tôi đi học ở HN về thấy mẹ khoác áo tơi lá cọ đi tới đêm mới về. Hỏi mẹ đi đâu rét mướt thế? Mẹ bảo đi vân động mỗi nhà góp cây tre cây xoan dựng cái nhà trẻ, để trẻ con không có chỗ học thương lắm, rồi lại quay về như hồi “bóng tối” mất thôi. Tôi biết mẹ nói thời BÓNG TỐI là thời trước năm 1945.

Cái nhà trẻ hình thành, mẹ bảo mỗi nhà có con gửi trẻ góp gạo đóng cho cô giáo. Thế là nhà trẻ xóm tôi lại vui, lại có trẻ con hát “ một con vịt xoè ra hai cái cánh..” vang cả rừng cọ. Tôi nhìn mẹ thấy dáng mẹ còm cõi mà cao vời vợi. Những năm ấy tuổi mẹ sắp 60. 

Ngày ấy xa rồi.

Khi mẹ đến tuổi ngoài bẩy mươi, tôi mới làm nhà xây để mẹ toại nguyện cuối đời được ở trong ngôi nhà XÂY. Nhà xây thô hai tầng rộng 117 mét vuông, khít vào nền nhà gỗ 5 gian 6 hàng chân ngày xưa vừa xong thì tôi từ Hà nội về. Tối đó mẹ kéo tôi ra gốc mít khẽ hỏi: Con có tham nhũng không mà xây nhà to thế này hả con? Mẹ lo lắm. Nhà mình cả bố mẹ và các con vừa đủ một chi bộ đấy. Hôm ấy trời lạnh lắm, mẹ nắm tay tôi . Bàn tay mẹ răn reo nhỏ thó mà ấm lắm. Tôi bỗng trào nước mắt, thương bố thương mẹ. Mẹ ơi con không tham nhũng, mà có muốn tham nhũng thá con cũng không tham được phải làm to cơ mẹ ạ. Trong đêm mẹ cười, tiếng cười của mẹ hệt như tiếng gà mẹ gọi con.

Nhà mới xây xong mẹ ở được hai năm, mẹ đi theo bố. 

Hôm Truy điệu mẹ, tôi cám ơn bà con hàng xóm bạn bè gần xa. Tôi nói …”nhà tôi có cả thẩy từ bố mẹ con trai con gái 6 đảng viên vừa một chi bộ mà mẹ tôi là bí thư. 

Chuyện ấy đã hơn mười năm rồi.

Ngày ấy như vừa mới hôm qua. 

Khỉ thật, tự dưng hôm nay tôi lại nghĩ đến chuyện ĐẢNG VIÊN. Mà nghĩ đến chuyện đảng viên lại nhớ đến mẹ chả nghĩ đến ông đảng to nào mới chết chứ

13/1/2016

Viết với con Bưởi và Nam

Tết này bố mẹ về quê ăn tết. Hai con cũng có gia đình và các con cũng theo bố mẹ đưa các con của mình về quê. Quê mình xa, ông bà đã khuất xa. Chỉ còn ngôi nhà và cánh đồng cũ đầy ắp kỉ niệm của bố, của ông bà vẫn hiện hữu. Bố sợ mỗi khi nhắc đến những câu răn của người đời. May mà các con không phải như thế. Dù vậy bố cũng cứ nhắc lại .

Các con đi làm lễ phép là tốt. Nhưng lễ phép phải bắt đầu từ nhà mình

chứ không phải : 

Cha mẹ ngồi đấy không hỏi không han

Bước vào cơ quan cúi chào thủ trưởng.

Và này nữa, mỗi lần đọc câu răn dưới đây bố ngậm ngùi. THiên hạ đầy rẫy cả đấy con ạ.

Khấn phật cầu trời lễ bái khắp nơi

Nhưng quên lời mời cơm cha, trà mẹ.........

****

Tết này về quê, bố lại nhớ đến bài thơ bố viết. Bố biết cả hai con trai của bố và 2 con dâu cũng đều đã biết. Bố mong các con một lần đọc lại bài thơ vào ngày ba mươi tết các con nhé. Như thế là đã có quà mừng tết cho bố rồi

14/1/2016 

CON VỀ QUÌ LẬY MẸ CHA

Con trở về hôn lên những con đường

Có dấu mẹ ngày xưa năm ngón chân bấm đất

Con cúi đầu tạ ơn vạt rừng lặng ngắt

Nơi mẹ từng nhổ sắn bóc măng

Trở về tạ ơn con mương nhỏ cuối làng

Mẹ mò ốc tháng ba đun canh sắn

Mộ mẹ khuất sau đồng ngô thăm thẳm 

Tạ ơn đất đai ôm mẹ vào lòng

Con trở về đau đáu đứng bên sông

Màu váng nước cuối chiều gọi chiều thủa cũ

Con lạy cha ở cõi trời lạnh giá

Lạy đêm cha khoác áo lá ra đồng

Trọn đời mình đi tây đi đông

Có bao giờ chúng con lạy cha lạy mẹ

Chỉ đến lúc về quê tất tả 

Lạy lần cuối cùng khi cha mẹ đi xa

Giá được trở về ngày còn mẹ còn cha

Để chúng con mỗi bữa ăn lạy người thay lời mời cơm bữa

Để chúng con mỗi lần về quê cũ

lạy nứt nẻ bàn chân lậy xưng khớp tay Người

Lậy cánh đồng xưa, lậy đầm nước vạt đồi

Lậy những đêm lập lòe đom đóm

Lậy nước mắt ngày không đủ tiền đóng học

Lậy bếp lửa mùa đông lậy quạt lá mùa hè

Tết lại đến rồi quạnh vắng bếp nhà xưa

Con vẫn về đun bánh chưng chỗ cha ngồi ngày trước

Trong bập bùng nhập nhòe vườn tược 

Cha mẹ về. Con quì lậy ở ngoài hiên

TÌM VỀ MÙA THU

Anh ngập ngừng tìm về phố cũ

Mùa Thu rơi trên hoa râm

Con phố vẫn từ xưa cũ

Lá vàng đổ xuống rêu phong

Có hương gì thơm như tóc

Guốc ai như trái Sấu lăn

Ngõ nhỏ lựng thơm hương Cốm

Chân trần người giờ nơi đâu

Nắng loang cánh diều ngoài bãi

Em níu chiều vào triền đê

Nhặt cỏ May gấu quần con gái

Ngỡ ngàng anh thấy Thu về

Rồi có một ngày Thu thơm

Nhặt gió chiều vàng hồ Tây

Rồi có một chiều Thu muộn

Áo em ướt cả Tây hồ

Ngày anh đi xa bối rối

Mùa Thu rơi trên sân ga

Em về guốc buồn thổn thức

Ôi mùa Thu, mùa Thu xưa

Tìm về phố Thu xao xác

Mưa bùi ngùi những bước chân

Tiếng chuông nhà thờ Cửa Bắc

Lang thang đi tìm mùa em

Tìm về phố Thu năm ấy

Góc đường ngày tiễn anh đi

Trái Sấu lăn trên phố vắng

Nghe như bước chân em về

2014

Canh sắn

Mấy anh em hôm về quê bảo nhau, kiếm nồi canh sắn khô nấu ốc vặn như ngày xưa đi! Các bà vợ cũng tán thành cao. Hăm hở thế mà tối hôm đầu tiên về quê, các em ở nhà đi rảo quanh xóm về buồn hiu. 

Chúng nó ngán ngẩm. Cả xóm không nhà nào có sắn khô nữa. Ngay cả sắn củ để luộc ăn bây giờ làng cũng khó kiếm. Toàn những loại sắn cao sản khỉ gió gì ấy, luộc ăn là say chết ngay. Đến trâu cũng không ăn lá sắn nữa. Nghe thất kinh. Trời lạnh, ngồi quanh bếp củi, lại nói về chuyện canh sắn khô nấu ốc ngày xưa cho bõ thèm, bõ nhớ. 

Ngày ấy quê tôi sống một phần gạo ba phần sắn. Chả thế có cái cụm từ “lượng thực qui thóc”. Những ai tuổi 45 trở lại là không biết cái PHẠM TRÙ này. Họ tính cả sắn rồi qui tỉ lệ ra thành thóc. Nghĩa là cứ như 1 tạ sắn thì bằng 15 cân thóc. Anh mà có sắn đến 1 tấn thì coi như vụ ấy anh đã thu nhập tạ rưỡi thóc. Tạ rưỡi thóc thì no kinh người còn gì nữa. Thế là dân cứ ăn sắn mải miết và thành tích dân được ăn no cứ được báo lên trên. Người ta thu thuế cũng có cả sắn. Người ta làm bánh kẹo bằng sắn. Người ta làm nước chấm từ sắn. Vân vân và vân vân những là sắn. Quê tôi nấu rượu sắn, làm chè sắn, làm tinh bột sắn bán cho thương nghiệp … và trong hội hoạ, một hồi có cả tượng gốc sắn. Sắn đi vào cả giấc ngủ vào cả tình bạn trai gái đàu đời rủ nhau ra vườn sắn tâm sự. Thôi lan man mãi quay về chuyện nồi canh sắn nấu ốc cho bõ nhớ.

Tôi là nhớn nên chuyện phải giã sắn khô để giần ra bột nấu canh luôn phải đảm đương. Những miếng sắn khô đùm lá cọ để giành moi ra cho vào cối giã tay. Giã đến sã cánh rồi cho ra giần lấy bột. Giã kĩ , giần kĩ bột nhỏ nấu canh ngon. Giã dối giần ít lượt bột to như trứng kiến nấu ăn lật bật trong mồm. Mùa đông, bắt ốc vặn được nhiều. Thả ốc vào cái vại sành, mỗi bữa luộc chừng hơn kí ốc rồi nhể ra bát để nấu canh sắn. Nồi nước nấu canh cho muối vào bắc lên bếp, rồi bốc bột sắn vòng tròn khi nước còn lạnh. Bột không rắc đều và mỏng mà gặp nước sôi sẽ vón cục lại mất ngon và không chín. Cứ thế một tay rắc bột một tay quấy đũa vòng tròn cho bột tan đều rồi đun sôi thả ốc vào, cho rau Thì Là vào là bắc ra ăn xì xụp. Mẹ tôi khoán, mỗi đứa ăn hai bát canh sắn rồi ăn thêm một bát cơm độn sắn nữa là rửa chân hơ vào bếp rồi học bài. Mùi canh sắn thơm ngậy. Húp nóng tê cả người. Ngoài phên cửa gió bắc lùa eo éo. Bát canh sắn khói nghi ngút. Anh em tôi húp canh nóng quên cả cái lạnh cóng ở đôi bàn chân cáu bùn chưa rửa. Đến già tôi vẫn không quên nhìn những đứa em tôi vừa húp canh mà mười đầu ngón chân chúng nó cứ quặp lại trên nền đất.

Thời gian trôi vèo. Đồi gò quê tôi chả nhà ai còn trồng sắn nữa. Nay chỉ còn vài nhà vẫn trồng đôi trăm gốc sắn vỏ đỏ thời cũ trong vườn chỉ để luộc ăn cho đỡ nhớ. Thèm rau sắn chua nấu cá trê cũng gọi điện về cho các chú các thím ở nhà kiếm trước. Một thời “ nhà nhà trồng sắn người người ăn sắn “ xa lắc lơ , thế mà kí ức về sắn cứ đuồn đuỗn trong tâm hồn già nua của tôi. Tôi nhớ cái lá sắn xoè bàn tay như ngôi sao khuyết một nửa. Tôi nhớ những nong tằm nuôi bằng lá sắn nhà tôi khai nức nở. Tôi nhớ nương sắn vào cữ tháng tư xanh mơn mởn trong nắng đầu hè và tháng 12 thu hoạch sắn hí hửng rộn ràng. Tôi không kịp thống kê những đứa bạn tôi mang tên thằng Sắn , con Sắn là bao nhiêu trong làng. Nhưng những năm 80 khi học ở trường Tuyên Giáo Trung Ương, tôi từng gặp một cô tốt nghiêp tổng hợp văn vào học đại học Báo Chí tên là Sắn. Ba mươi lăm năm nay không gặp lại cô “ báo chí “. Ấy thế mà cứ khi chuyện về nồi canh sắn, tôi lại nhớ khuôn mặt cô cử nhân tên Sắn hiện ra. 

Rõ là già lẩm cẩm.

8/1/2016

Đeo đồng hồ ( chuyện lính)

Trước khi vào bộ đội tôi chưa từng có đồng hồ. Ngày ấy cái cụm từ “đồng hồ Vile bút máy Paker “ là để chỉ những anh nhà khá giả chịu chơi. Cứ ước ao một ngày kia, mình sẽ kiếm ra tiền để có đồng hồ đeo tay. Nghĩ thế trong lòng đã vui phơi phới.

Chiến tranh kéo đi, dọc sự chết chóc cũng đôi khi thấy đồng hồ. Những anh cán bộ có cái poljot kèm theo cái đài con con và súng ngắn ấy là thần tượng chói lọi rồi. Những lúc đánh nhau cũng từng thấy đồng hồ ở xác đối phương nhưng không bao giờ dám lấy. Kỉ luật nặng lắm. Chả chơi.

Ấy thế mà vào những ngày giáp tết năm 1975 mình được đeo đồng hồ cả một tuần. Một tuần ấy thật là tuyệt mặc dù chỉ đi lại trong rừng ém quân bí mật và không hề có một người dân nào nhìn thấy mình đeo đồng hồ rất oách.

Hồi ấy bạn mình Khuất Quang Thuỵ được giải thưởng cả thơ và truyện kí ở chiến trường Tây Nguyên. Mà giải thưởng lại là cái đồng hồ Seiko 555 có kèm theo giấy chứng nhận đeo đồng hồ hẳn hoi. Khuất Quang Thuỵ rất quí mình. Khi cả đơn vị bí mật hành quân về DAK LAK để chuẩn bị đánh điểm A ( Ban Mê Thuột) thì hắn ở gần ngay chỗ mình. Những ngày đầu năm xuân đến, lại nhộn nhịp chiến dịch khiến con người lâng lâng dễ tính hơn hẳn ngày thường. Mình ngỏ lời muốn mượn đồng hồ của bạn đeo mấy hôm để nhỡ có chết cũng đã từng được đeo cái đồng hồ sáng kính coong tư bản. Chắc bạn cũng nghĩ mình ở trinh sát khó qua được chiến dịch này nên đồng ý. Thế là mấy ngày ấy đồng hồ trên tay cả lúc đi đào đá suối lấy cua, đi nhổ môn thục. Dứt khoát mình không bỏ ra lúc nào. Một gia tài lớn mà nhẹ như không trên tay. Rừng cũng sáng hẳn lên. Người ta mạnh vì đạn, bạo vì giầy, còn mình mấy hôm ấy mạnh vì đồng hồ.

Bây giờ cả mình và Khuất Quang Thuỵ chả thằng nào có đồng hồ đeo tay. Nhưng cứ kể chuyện về đồng hồ Khuất Quang Thuỵ sáng mắt lên và bao giờ cũng nhắc lại cái Seiko đã từng cho khối người mượn đeo cho oai. Trong đó có Luân này.

4/1/2015

RAU ĐẮNG CẢY

Mẹ tôi bảo, sinh tôi ra mẹ ăn toàn búp vông và rau đắng cảy với muối nướng. Có nhẽ vì thế nên lớn lên và tới già tôi rất thích ăn của đắng.

Ở đồi trung du quê tôi, cây đắng cảy mọc dại khắp nơi. Lá nó xanh ngắt, xanh hơn những thứ lá cây khác. Mùa xuân trông búp nó non mỡn long lanh sương yêu lắm. Trâu bò cũng kiềng mặt, sâu bọ cũng tránh đường. Chỉ tội kiến đen hay leo lên. Cũng có thể kiến cũng thích vị đắng. Bằng chứng là nếu ta cắn phải con kiến mồm đắng ngắt hăng sè.

Mẹ đi làm vặt nắm rau đắng cảy rồi vẳn vào cạp quần. Hết ngày làm về nhà dỡ ra, những búp đắng cảy đã tai tái. Chiều mùa đông nồi cơm độn sắn vừa ráo nước, mẹ cho nắm rau hấp ở một góc nồi. Cơm chín rau cũng chín. Ở góc hấp rau những miếng sắn và những hạt cơm cũng xanh lè. Mẹ hớt riêng chỗ nhựa xanh lè ra một bát mẹ ăn, còn chỗ khác không đắng dành cho các con. Mình lớn, nên ăn rau đắng chấm muối cùng mẹ. Thức ăn để giành cho năm sáu đứa em. Rau ăn vào miệng đắng ngoét. Nhai một lúc thấy bùi bùi. Nuốt đến đâu cái đắng nhâm nhẩm xuôi vào cổ, đắng xuống bụng và lúc ấy miệng thấy ngọt. Miết rồi ngửi mùi đắng thế mà thành thơm. Mà rõ lạ. Những thứ đắng, chát chua cay không ăn được thì thôi, chứ ăn được dễ nghiện hơn mấy đồ ngon ngọt.

Một hồi các đồi gò quê tôi,hợp tác xã phá sạch để trồng sắn, trồng chè. Sắn và chè nay chả năng suất nữa, người ta lại phục hồi trồng rừng. Những cây đắng cảy ở ven nương, ven đồi lại đua nhau nẩy mầm vào kì sấm dậy. Già rồi, về quê nhìn những cây rau búp xanh mơn mởn, nay xa lạ với dân làng. Tôi hỏi lũ trẻ cây này cây gì? Chúng nó nhỏn nhẻn, chúng cháu đếch biết (!) 

Lâu rồi tôi cũng không ăn rau đắng cảy nữa. Chỉ thích măng đắng. Khổ nỗi đôi chục năm trước, người Hà Nội chưa hề biết thứ măng này. Ấy vậy mà nay vào nhà hàng là cao giọng gọi, măng đắng chấm mẻ chưng nhé! Thế mới sành điệu. Mấy thứ đắng quê tôi nên hương phết.

Có một năm lúc mẹ chưa mất. Vợ chồng tôi về. Bữa cơm chiều lại thấy có nhúm đắng cảy hấp cơm. Vợ tôi sợ mùi đắng hắc từ đĩa rau. Chỉ có tôi và mẹ nhón từng cọng rau chấm muối nướng. Mẹ bảo, thằng bố cả vẫn thích ăn đắng cảy hả? Mẹ nói âu yếm thế mà tự nhiên nước mắt tôi lại chảy .

5/1/2015